Loterijen en krasloten

“Doe met 2 euro mee en win de jackpot van 90 miljoen!” De spotjes vliegen je om de oren en klinken allemaal even verleidelijk. Dat een lot vandaag de dag met een klik op de muis is gekocht, zorgt ervoor dat het de gelukszoeker wel heel makkelijk wordt gemaakt. Toch zul je je kunnen voorstellen dat loterijen er ooit eens heel anders uitzagen. Terwijl we onze loten nu vanaf de luie bank online kunnen kopen, kwamen er vroeger hele dorpen bijeen om de trekking gebroederlijk bij te wonen.

Tijden veranderen, en dat geldt ook voor alles wat met loterijen en krasloten te maken heeft. Toch blijft het fascinerend om te zien hoe een simpel kansspel een hele natie in z’n greep kan houden. Er valt dus genoeg te vertellen over de wondere wereld van loterijen en kansspelen. Van de rijke geschiedenis van de Nederlandse loterij tot de grootste financiële klappers die de wereld heeft gekend. Je komt alles te weten over loterijen en krasloten.

Loterijen en krasloten

Wat is een loterij?

De meesten zullen wel een aardig beeld hebben van wat er met een loterij bedoeld wordt. Toch is een gedetailleerde uitleg over een loterij wel op z’n plaats.

Hoe werkt een loterij?

Een loterij is niets anders dan een kansspel waarbij elke deelnemer een lot koopt (van oudsher een stuk papier) van een bepaalde waarde. Aan deze loten wordt een unieke numerieke en/of lettercombinatie gekoppeld. Omdat een loterij doorgaans wordt gespeeld door een grote groep mensen, wordt een gedeelte van de verkoopopbrengst gebruikt om de prijzen uit te keren. Wie welke prijzen krijgt, wordt weer bepaald op basis van een toevalsgenerator. Dit gebeurt doorgaans onder toezicht van een notaris.

Rol van de notaris

Laten we voorop stellen: het inschakelen van een notaris is niet wettelijk verplicht. Toch besluiten de meeste aanbieders van kansspelen om een notaris in te huren die zich ontfermt over het spelverloop, maar ook een symbolische rol heeft. Een notaris is immers een ambtelijke functionaris met een betrouwbare uitstraling naar de buitenwereld. Bij elke loterijtrekking is dan ook wel een notaris aanwezig die controleert of alles in orde is. Tegenwoordig gaat dat bij de grotere loterijen via geavanceerde software. Na de trekking stelt de notaris andermaal vast of alle prijzen op de juiste manier zijn toegekend door de software.

 

Winkans per loterij

Natuurlijk is het allemaal te doen om de winkansen, maar toch zullen we de hoopvolle verwachtingen enigszins moeten temperen. Als loterijen het hebben over de winkansen, dan moet je niet vergeten dat het om welke prijs dan ook gaat.Bij winkansen wordt namelijk niet enkel naar de hoofdprijs gekeken, maar bijvoorbeeld ook naar kleinere prijzen zoals een paar euro of een tegoedbon. Om die reden hebben we onderscheid gemaakt tussen de totale winkans en de winkans op de hoofdprijs.

Loterij Totale winkans Winkans hoofdprijs
De Staatsloterij 1 op 2 1 op 18 miljoen
Nationale Postcode Loterij 1 op 5 1 op 100 miljoen
Bankgiro Loterij 1 op 4 1 op 100 miljoen
Lotto 1 op 6 1 op 49 miljoen
Eurojackpot 1 op 26 1 op 95 miljoen
VriendenLoterij 1 op 4 1 op 100 miljoen
Lucky Day 1 op 4 1 op 50 miljoen
Euromillions 1 op 22 1 op 116 miljoen

Geschiedenis van de loterij in Nederland

Over de eerste loterij ooit bestaan verschillende verhalen, maar de meest aannemelijke versie is dat loterijen zijn ontstaan in het Romeinse Rijk. Het was de Romeinse keizer die briefjes uitdeelde aan het volk waarmee prijzen konden worden gewonnen. Dat ging in die tijd om bijvoorbeeld graan, olie en geld. In Nederland moeten we terug naar 1434, en wel naar Zeeland. Daar zou in Sluis de eerste officiële loterij zijn gehouden. De loterijen werden in die tijd volop geprezen vanwege de vermakelijke en vooral aangename manier van belasting betalen. Dankzij loterijen waren ook de burgers tevreden.

Maatschappelijke functie van loterijen

Daarmee hadden loterijen eigenlijk vrijwel vanaf het begin een maatschappelijke functie, in veel landen waren de loterijen dan ook vooral gericht op de armere bevolking. Vandaag de dag hebben loterijen nog steeds een maatschappelijke functie, al ziet die er inmiddels al iets anders uit. Als we de loterijen in Nederland erbij pakken, dan zullen de meeste mensen inmiddels wel weten dat loterijen en goede doelen met elkaar verbonden zijn. De speler doet niet alleen maar mee om een geldprijs te winnen, maar steunt ook automatisch met elke euro een goed doel.

Aangezien bijna alle loterijen de verplichting hebben om de helft van de opbrengsten af te staan aan goede doelen, is er dus een enorm maatschappelijk belang. De Staatsloterij is de enige loterij die geen opbrengsten hoeft af te staan, maar dat heeft zo z’n redenen: dit is de loterij van de staat. Dertig procent van de inkomsten gaat dan ook naar de nationale staatskas. De Nationale Postcode Loterij is qua totaalbedrag de loterij die het meest afstaat. Zo stond het in 2015 een bedrag van 328 miljoen euro af dat werd verdeeld onder goede doelen die zich inzetten voor sport, cultuur en ontwikkeling. Voor de Bankgiro Loterij kunnen we hetzelfde zeggen: alle goede doelen zijn actief in de wereld van muziek, kunst en musea. De Lotto gooit het over een sportieve boeg en doneert maar liefst 26% van de netto opbrengst aan de sportstichting NOC*NSF.

Huidige loterijen in Nederland

Met de bovenstaande voorbeelden hebben we ook al de namen van een paar van de meest bekende loterijen laten vallen. De meest bekende loterijen in Nederland zijn:

  • De Staatsloterij: in 1726 probeerde deze loterij een einde te maken aan de illegale loterijen die op dat moment de overhand hadden. Sindsdien zou de loterij nooit meer verdwijnen. Niet zo gek dus dat De Staatsloterij tot één van de oudste loterijen van de wereld behoort.
  • Nationale Postcode Loterij: in tegenstelling tot De Staatsloterij, gaat de Nationale Postcode Loterij nog niet eens zo heel lang mee. In 1989 werd deze loterij namelijk opgericht, maar dat wil niet zeggen dat het geen naam heeft gemaakt. Sterker nog, de Nationale Postcode Loterij is uitgegroeid tot de tweede loterij van Nederland.
  • Lotto: werd in de jaren ’70 opgericht en het voordeel van deze loterij zijn de goedkope loten. Daarnaast mag je bij de Lotto zelf jouw lotnummer bepalen. De keuze voor een lot gebeurt op basis van 6 getallen en een jackpotkleur. De trekking van de Lotto vindt wekelijks op de zaterdag plaats.
  • BankGiro Loterij: deze loterij is weer onderdeel van de holding van de Nationale Goede Doelen Loterijen. Het eenvoudige aan deze loterij is het lotnummer. Dat wordt namelijk bepaald op basis van de laatste 5 cijfers van jouw bankrekening.
  • VriendenLoterij: in 1989 besloot Humanitas de VriendenLoterij op te richten. De oorspronkelijke bedoeling is dat vrienden en familieleden samen kunnen meedoen aan deze loterij. Elk jaar zijn er 14 trekkingen van de loterij, die ook weer onder de Nationale Goede Doelen Loterijen valt.
  • Lucky Day: dit kan ook wel worden omschreven als de Nederlandse variant van het wereldberoemde loterijspel Keno. De Lucky Day-loterij wordt sinds 1993 in Nederland gespeeld.
  • Krasloten: wat betreft de krasloten zijn er tal van aanbieders te vinden. Een aantal bekende krasloten zijn bijvoorbeeld:
    • Geldboom-kraslot: met een Geldboom-kraslot maak je kans op geldprijzen tot 50.000 euro (netto). Het kraslot heeft een totale winkans van 1 op 4, waarbij ook prijzen van 1000 en 100 euro kunnen worden gewonnen.
    • Mega 7 Klapper-kraslot: er zijn in totaal twee miljoen Mega 7 Klappers die prijzen kunnen opleveren van 7 euro (320.000 keer), 50 euro (4000 keer) en 750.000 (3 keer). Kostprijs van een lot: 5 euro.
  • Toto: als we aan de Toto denken, dan denken we automatisch aan de voetbaltoto. Toch zijn er ook andere sportweddenschappen mogelijk. De toto wordt in elk geval georganiseerd door De Lotto, maar heeft dus de merknaam Toto gekregen.

Europese loterijen

Doen we hetzelfde voor de Europese loterijen, dan komen we er twee tegen die in het oog springen:

  • Eurojackpot: de trekking van deze loterij vindt op de vrijdagavond plaats en dat betekent dat heel Europa hoopvol meekijkt. Dit is dan ook een lottotrekking die in verschillende EU-landen wordt gehouden. Zo doen onder meer Nederland, Spanje, Finland en Italië mee.
  • EuroMillions: is momenteel echter de meest bekende Europese loterij. In 2004 werd de loterij gelanceerd toen de Franse La Française des Jeux, de Spaanse Loterías y Apuestas del Estado, en het Britse Camelot hun krachten bundelden. Na de eerste trekking op 13 februari 2004 besloten al snel een hele reeks andere landen zich bij het drietal te voegen. Zo kwamen daar onder meer België, Luxemburg, Oostenrijk en Portugal bij. Wat het doel is van de loterij? Om de grootste te worden van Europa en de hysterie van de Amerikaanse loterijen achterna te gaan.

Wat doet de European Lotteries Association?

Met zoveel zowel nationale als internationale kansspelen is het natuurlijk nodig dat er een internationale kansspelautoriteit is. Die bestaat er in de vorm van de European Lotteries Association. Het doel van deze Europese waakhond is eigenlijk hetzelfde als wat de Kansspelautoriteit (KSA) doet: toezicht houden. Voor een verantwoord kansspelaanbod dienen de Europese aanbieders zich dan ook te houden aan de normen van de European Lotteries (EL). Dat geldt zowel voor loterijen die specifiek op één land zijn gericht, als de loterijen die zich op meerdere landen richten.

Grootste loterijen ter wereld

Loterijen bestaan er dus in allerlei varianten en wat daarbij vooral tot de verbeelding zal spreken, zijn de winsten. Hoe hoog die zijn, hangt voor een gedeelte ook af van het aantal inwoners dat een land heeft. De Staatsloterij en EuroMillions lopen bijvoorbeeld sterk uiteen, maar dat geldt natuurlijk ook als we de eerstgenoemde loterij vergelijken met één van de Amerikaanse loterijen. De twee meest bekende loterijen zijn ook meteen de allergrootsten:

Powerball

Dit is eigenlijk niets anders dan de Amerikaanse versie van het lottospel, waarbij het allemaal gaat om het kiezen van de juiste cijfers uit een reeks met cijfers. De Powerball heeft naam gemaakt door de enorme jackpotten. Zo ging er al eens een prijs uit van 1,388 miljard euro. Die moest weliswaar worden verdeeld over 3 winnaars. Maar dan nog: 1,388 miljard!

Mega Millions

Deze loterij vindt dat mensen in de Verenigde Staten tegenwoordig niet meer warm worden van een paar honderd miljoen euro. En dus delen ze regelmatig prijzen uit van over de miljard euro. In oktober 2018 ging er een prijs van 1,4 miljard euro uit. Dat lees je inderdaad goed. Ditmaal was er een enkele winnaar: een gelukkige inwoner uit de staat South Carolina.

Loterijen in verschillende culturen

Als we vandaag de dag aan kansspelen denken, dan denken we vooral aan westerse goksteden als Las Vegas en Atlantic City en aan de Oosterse stad Macau. Gokken, en dus ook loterijen, zijn daarmee een internationaal fenomeen. Toch bestaat er in sommige landen meer acceptatie dan in andere. We pakken er een paar kenmerkende voorbeelden bij:

Nederland en de Oudejaarsloterij

31 december is natuurlijk de dag dat we in het bijzijn van onze dierbaren het nieuwe jaar tegemoet gaan. Maar 31 december is ook de dag dat we met oliebollen voor de tv zitten voor de meest bekende trekking van het jaar. Door de magische combinatie van de jaarwisseling en de langverwachte trekking, is de Oudejaarsloterij een hele happening op zich. Al zal dat ook komen door de prijs van maar liefst 30 miljoen euro.

Spanje en ‘el Gordo’

Ruim een week eerder zit Spanje al voor de buis. 22 december staat daar namelijk bekend als de dag van de Dikke. El Gordo verwijst namelijk naar de dikke prijzen die kunnen worden gewonnen tijdens Spanje’s kerstloterij. Miljoenen kijkers zitten dan voor de buis. Hoeveel er gewonnen kan worden? 2,3 miljard euro. Maar wel met een maximale winst van 4 miljoen euro. Oftewel: lagere winsten dan in de VS, maar wel een hoop meer blije gezichten.

Loterijen en de Islam

Terwijl we in sommige landen niet kunnen wachten op de eerstvolgende loterij, zijn er ook landen waar loterijen wat minder populair zijn. In sommige gevallen speelt de religie daarbij een rol. In de Islam zijn kansspelen waarbij geld en goederen worden ingezet haram, oftewel verboden. Of dat ook wil zeggen dat er helemaal geen loterijen zijn in islamitische landen? Niet helemaal: Van Marokko tot Zuid-Sudan en van Turkije tot Algerije: ze hebben allemaal een loterij. Hoewel de Koran, net als de Bijbel, stelt dat gokken een zonde is, staan islamitische landen als Egypte hun burgers toch toe om deel te nemen aan de loterij. De Koran heeft immers geen jurisdictie en islamitische landen mogen hun eigen regels bepalen.

Zelf loterij organiseren

Nu je misschien wel helemaal in de ban bent van alles omtrent loterijen, zou je er zomaar eens aan kunnen denken om zelf een eigen loterij te organiseren. Toch willen we je daarvoor waarschuwen. Want hoewel zelf een loterij organiseren onschuldig klinkt, doen de Nederlandse Belastingdienst en de KSA er alles aan om alle niet-gereguleerde kansspelen tegen te gaan. En dat geldt dus ook voor een eigen loterij. Om een loterij te organiseren, ook al is die eenmalig, zul je een vergunning moeten aanvragen.

Hoeveel mensen winnen er eigenlijk wat?

We hebben allemaal wel eens meegedaan aan een loterij, en de kans is groot dat de meesten van ons ook wel eens in de prijzen zijn gevallen. Toch gaat dat in de meeste gevallen om een kleine prijs. Zo toont een enquête van Radar aan dat 90% wel eens iets heeft gewonnen, maar dat ruim 67% iets kleins heeft gewonnen (denk aan een kleine geldprijs of een symbolische prijs als een bos bloemen). Daarmee komen we dus meteen aan bij de kanttekening dat de winkans ook uitgaat van kleine prijzen en niet meteen van de hoofdprijs. Het meest gewonnen bedrag ligt op 100 euro. En dat terwijl we allemaal naar die tientallen miljoen euro’s snakken.

Een loterij winnen, en dan wat?

Op de vraag waar mensen hun geld aan zouden besteden als ze een miljoen euro zouden winnen, geeft het merendeel aan familie en vrienden te willen verwennen met een cadeau (41%). Ook zouden veel mensen de hypotheek of schulden aflossen (40%), terwijl reizen als derde alternatief wordt genoemd door 33% van de mensen.

Op zich klinken deze voornemens allemaal veelbelovend, maar vaak wordt wel vergeten hoeveel kopzorgen een loterij winnen met zich mee kan brengen. Zo’n miljoenenprijs hakt er flink in, en dat bedoelen we dus niet alleen op een positieve manier. Wat te denken van de overvloed aan informatie van spekgladde vermogensbeheerders en vrienden die zich ineens weer bij je melden? Besluit je om een bekende een paar duizend euro te geven, dan kan het zomaar zijn dat het ‘te weinig’ is, terwijl een goedbedoelde lening wellicht nooit meer wordt terugbetaald. Vriendschappen lijden eronder, terwijl ook het prijsbesef er niet op vooruit gaat. Die gave motorfiets wordt met evenveel gemak weer weggedaan, het maakt niet zoveel uit.

Bijzondere verhalen

Dat neemt niet weg dat er ook genoeg bijzondere verhalen zijn. Wat dacht je bijvoorbeeld van de Mega Millions-trekking van oktober 2018? Terwijl miljoen Amerikanen een manier vonden om hun lot dan wel online of op een fysieke locatie te kopen, zou de 87-jarige Earl Livingston iets minder geluk hebben. Hij brak namelijk zijn been toen hij onderweg was. Het was zelfs zo erg dat hij in het ziekenhuis terechtkwam. Of het daarmee ook einde verhaal was? Niet helemaal. Een groep zusters had medelijden met de man en bood hem aan mee te doen met de poule in het ziekenhuis. Samen met 141 medewerkers deed Earl mee en won hij (na belastingaftrek) 5000 dollar. Toch nog een heel keurig bedrag als je het aan ons vraagt.

Een ander verhaal komt eveneens uit de VS: uit New York welteverstaan. Daar won ene Armand Paganelli binnen 2 jaar tijd met maar liefst 16 loten. Dat leverde de ondernemer omgerekend 561 duizend euro op. Opmerkelijk detail is dat alle loten werden gekocht in zijn eigen winkeltje. Of hij daarmee meteen een oplichter is? Nee, want volgens de wet mag ook een winkeleigenaar zelf een kraslot kopen. Geef meneer Paganelli maar eens ongelijk.

show